|
dinsdag, 15 november 2005 13:42 |
GERARD VAN OPHEM:
EIGENZINNIG CREATIEF:
"IK PLAN NOOIT WAT"
Als je zo veel van elkaar houdt dat je gaat trouwen en je houdt ook van fotografie dan kom je misschien bij Gerard van Ophem terecht voor je huwelijksreportage. Huwelijksfotografie is één van de specialiteiten van Van Ophem, die er in de loop der jaren een eigen stijl in heeft ontwikkeld. Van Ophem is wars van standaardreportages op standaardlocaties.
Als een aanstaand echtpaar foto's wil bij kasteel Groeneveld, vraagt Van Ophem steevast: "Waarom kasteel Groeneveld?" Hij vindt het gebrek aan durf. Er zijn genoeg andere locaties te vinden. "Er is niks wat ik buiten het Gooi doe," zegt hij. Maar alleen een echte kenner kan zien waar de foto is gemaakt. De locatie wordt zoveel mogelijk onherkenbaar gehouden. Hij laat een foto zien van een huwelijkspaar tegen een kalkzandstenen achtergrond. De plaat blijkt in Huizen te zijn gemaakt. Het is niet direct als plek herkenbaar. Dat leidt tot standaardwerk en dat is in de ogen van Van Ophem "geestdodend". Maar niet iedereen is gecharmeerd van deze opvattingen. Soms blijven mensen er om weg. Toch ziet Van Ophem ook een voordeel in zijn manier van werken: "Het publiek selecteert zichzelf uit."
Kiezen
Er is nog een belangrijke stelregel die Van Ophem hanteert: Hij selecteert zelf de foto's die uiteindelijk als de huwelijksreportage worden gepresenteerd. "Kiezen kan ik zelf wel," laat hij de klant weten. En als die toch wil meebeslissen haalt de fotograaf een laatste truc uit de doos. "Dan zeg ik heel geniepig, ik maak wel contactafdrukken. Als u het dan beter weet dan de fotograaf, zoekt u ze zelf maar uit." Contactafdrukken uitzoeken is een aparte vaardigheid. Een fotograaf die heel veel op dit relatief kleine formaat heeft gezien, heeft er geen moeite mee, maar onervaren kijkers wel.
Van Ophem maakt gewoonlijk 180 foto's voor een huwelijksreportage: 6 rolfilms van 12 (voor een 6 x 6-camera) en drie kleinbeeldfilms. Aan het eind selecteert hij 70 foto's voor de klant. Eigenhandig, met de blik van een beroepsfotograaf. Zo kijkt hij ook door de zoeker van zijn 6 x 6. Een echte Hasselblad overigens. Het beeld is gespiegeld. Even wennen in het begin, maar Van Ophem heeft er helemaal geen last meer van.
Fotostudio
Tien jaar geleden begint de fotograaf zijn zaak in Hilversum. Zijn voorganger, foto Keeven, dreef alleen een fotohandel. Gerard van Ophem richt er een fotostudio bij op en hij begint aan de reportagefotografie. Gemakkelijk is het niet. De fotoapparatuur - een hele koffer op wieltjes - wordt het eerste jaar gestolen. De bank leent enige tienduizenden guldens bij voor een nieuwe set waarmee Van Ophem de huwelijksfotografie en portretten doet. De laatste tijd is daar industriële fotografie in de studio bijgekomen. Foto's voor reclame bijvoorbeeld.
De fotograaf vindt zichzelf geen wonder van techniek. "Ik ben niet technisch, ik klooi maar wat aan", zegt hij. Toch zou je dat aan de huwelijksfoto's niet zeggen. Daar is vaak heel wat aan gesleuteld. Vooral het compendium komt heel erg van pas. Dat is een soort metalen balg die voor op de lens wordt gezet. De zonnekap gaat er op. En er passen filters in zoals een glaasje waarvan een deel met vaseline is ingesmeerd om een opname te soften. Een foto wordt er romantisch van. Nadeel is wel dat de witte partijen in het beeld gaan overstralen.
Van Ophem laat een bruidsfoto zien met een helderwitte bruidsjurk en zachte randen om het paar heen. Soften kan trouwens ook bij het afdrukken. Dan gaat het glaasje met vaseline in het vergrotingsapparaat. Maar het effect wordt dan omgekeerd: het zwarte, zeg maar de bruidegom, gaat overstralen. In beide gevallen geldt dat het contrast van een foto minder wordt van het soften.
Van Ophem kan deze techniek lang niet altijd toepassen. Een bruidspaar plant de fotosessie meest tussen elf uur 's morgens en twee uur 's middags. Anders gezegd: wanneer het licht het meest ongunstig is. Heel af en toe moet er wat licht bij. Flitslicht bijvoorbeeld. Het bruidspaar wordt er helderder door weergegeven, maar de achtergrond wat donkerder. Bij een ijl blauwe lucht komt er ineens kleur in door het flitsen is op een foto te zien. "De sluier van de bruid komt beter uit tegen de lucht," legt Van Ophem uit. Hij heeft proefondervindelijk de combinatie vastgesteld van de flitsinstelling en de diafragmainstelling.
"Het principe van inflitsen is dat je eerst het meet welk diafragma je moet gebruiken, gewoon in de bestaande lichtomstandigheden. Dat moet natuurlijk bij de sluitertijd die bij de flitstijd van je camera hoort. Daarna stel je de diafragmawaarde in op je flits. Maar bij veel camera's en flitsers loop je al snel vast. Als je bijvoorbeeld een diafragma meet van 32 bij een flitstijd van 1/125e, kun je deze standen niet op je flits overnemen," legt hij uit. De Hasselblad van Van Ophem kan ook bij snelle tijden flitsen door het gebruik van een centraalsluiter. En dan wordt het diafragma wel haalbaar. Flitsen bij 1/500e bijvoorbeeld geeft een diafragma van 16. Dat lukt dus wel.
Liefkozend
Het lichtmeten is trouwens een verhaal apart voor Van Ophem. Om zijn nek hangt een belichtingsmeter tussen de twee korte mouwen van zijn hemd. "Het is mijn steun en toeverlaat," zegt hij en hij kijkt er liefkozend naar. Van Ophem meet altijd het vallende licht. Op de belichtingsmeter zit een bolletje en dat houdt hij dicht bij zijn modellen. Zo meet hij de hoeveelheid licht die op de modellen valt en dus op de plaats van die modellen aanwezig is.
Van Ophem: "Bij de kleinbeeldcamera's met een ingebouwde lichtmeter, meet je het licht dat van de modellen af komt. Daar kan heel wat verschil in zitten." Door altijd dezelfde films te gebruiken is Van Ophem zijn materiaal door en door gaan kennen. Het lichtmeten is er gemakkelijker door geworden. Hij corrigeert een meting alleen bij het gebruik van filters of een tussenring. Hij gebruikt altijd Fuji NPH 400 als kleurenfilm voor buiten en Agfa XPS 160 in de studio. Voor zwart wit werk gebruikt Van Ophem Ilford HP5 buiten en Delta - ook een 400 ISO-film - voor in zijn studio.Zijn vaklab is op de films ingeschoten. Ze zijn er uitstekend mee bekend. Het afdrukken gaat snel en foutloos en hoeft niet met de hand en tegen meerkosten gecorrigeerd te worden. De films zijn van professionele kwaliteit. "Professionele films zijn optimaal op kleur, terwijl amateurfilms nog op kleur moeten komen," vertelt Van Ophem. "Er is ook verschil tussen professioneel papier en consumentenpapier. De laatste soort heeft veel meer contrast."
Nooit
Het afdrukken van 6 x 6 negatieven is al duurder dan van kleinbeeldnegatieven. Voor een extra besparing zorgt Van Ophem, dat het beeld negatiefvullend is. Vergroten hoeft zelden. Het vierkante formaat zorgt er bovendien voor dat de fotograaf niet hoeft te kiezen tussen een liggende of een staande foto. Misschien maar beter ook, want Van Ophem houdt niet zo van vooruit bedachte en gecontroleerde fotografie. "Ik plan nooit wat," is zijn motto. Zo komen ook zijn portretten tot stand. Er moet spontaniteit in zitten.
Hij laat een portret van een baby zien die met zijn buik op een paar omhooggestoken voeten ligt, alsof hij de speelbal is van een voetjongleur. De baby vindt het leuk en dat is hem aan te zien. Het lijkt een levensgevaarlijke toer aan het einde van twee benen die de lucht in steken. In werkelijkheid ligt de vader van de baby op zijn buik met de voeten naar boven. De baby hangt net boven de grond en wordt goed in de gaten gehouden. Van Ophem maakte dit portret voor twee trotse ouders die veel aan aerobic doen.
Eigenzinnigheid
Ouders verwachten een lachend kind op de foto. Maar die wens brengt de eigenzinnigheid in Van Ophem boven. "Hij lacht niet? Dat doet-ie normaal ook niet," zegt hij dan. Hij lacht en wipt even op en neer op de dikke zolen van zijn sportieve schoenen. Meteen komt er een technische tip achter de kwinkslag aan. Een achtergrond heeft twee keer zoveel licht nodig als het model, legt hij uit. Dan wordt die achtergrond mooi wit. Te weinig licht in verhouding tot het model geeft een grijze achtergrond. De fotograaf lijkt wars van grijze achtergronden, of beter gezegd, van standaardwerk. "Je moet het zelf creatief maken", zegt hij.
Hans van Dijk
Gerard van Ophem bezocht de club op 20 mei 1999.
|
Artikelen 
