Fotografe Caroline Schröder is gek op mensen. "Ik ben er door geïntrigeerd." Ze wil iemand vastleggen zoals-ie echt is en daar heeft ze haar methodes voor. "Ik fotografeer ontzettend veel," zegt ze, "Soms heb ik maar tien minuten. Dan gebruik ik minimaal drie films van 36 opnames, dichtbij, veraf, close up, zo tast ik iemand helemaal af, dat is mijn manier van contact maken. Zo maak ik de meest persoonlijke foto."

    Soms zorgt ze dat haar model moe wordt en zich even wil ontspannen. Juist op dat moment knipt Caroline Schröder af. Maar het is niet altijd zo geweest. In het begin van haar carrière kost het fotograferen van mensen haar moeite. Ze gedraagt zich dan nog "sneaky.", ze wil niet opvallen. Later zet ze een 6 bij 6-camera op een statief recht voor de neus van haar model zodat ze nadrukkelijk aanwezig is. Nu is ze terug bij de kleinbeeldcamera. "Het komt aan op rust," zegt ze. "Klikt het of klikt het niet? In het buitenland is het gemakkelijker dan in Nederland, hier komt het woord ertussen. In Nederland gaat het door de kop."

        Polen

    Aan het einde van haar studie aan Kunstacademie St. Joost in Breda, nu tien jaar geleden, maakt ze een fotoreis naar Polen. Ze voelt zich alleen en eenzaam. "Voor het eerst op reis." In de foto’s is het terug te zien, De straten in de steden zijn mistig, een huis heeft tralies voor de ramen en daarachter staat een vrouw te kijken. Hoe kom je dichtbij?, vraagt Schröder zich af. Ze stapt op de mensen af en beleeft daarna aangename, directe ontmoetingen.

        Presentatie

    Er ontstaat een beelddagboek van de reis met foto’s van de stad in grauwe stillevens en daarnaast mooie portretten van de Polen die ze onderweg tegenkomt. "Zo was het ook", zegt ze. De reis moet indruk hebben gemaakt. Ze vergroot de foto’s tot het formaat van één of twee krantenpagina’s en plakt die aan elkaar. Het fotopapier is van Oostblokkwaliteit met veel grijstinten. "Een project heeft een bepaalde atmosfeer, een bepaalde emotie, daar past een bepaalde presentatie bij."

        Nachtkastje

    Een paar jaar later gaat ze opnieuw naar het Oostblok voor een project. Een Nederlandse club van directeuren van verzorgingstehuizen steunt een aantal tehuizen in Moskou. Ze willen graag foto’s om meer bekendheid te geven aan hun doelstelling. Caroline Schröder kiest drie tehuizen uit en gaat er logeren. Een bijzondere ervaring. "Je moet je voorstellen: ik kon opstaan wanneer ik wilde en zo lang bij ze blijven als ik wilde. Dat was ideaal en ook nodig." Ze krijgt zo heel direct contact met de ouderen in hun eigen omgeving.

Op een nachtkastje of tafeltje staat uitgestald wat ze over hebben aan het einde van hun leven. Een aantal fotootjes of een heiligenbeeld bijvoorbeeld. "Het nachtkastje raakte mij. Daar lag hun leven in besloten. Deze mensen zitten op de rand van het bed te wachten op de dood", zegt Schröder.

        Dubbelportret

Ze portretteert de ouderen in of rond hun bed en ze maakt een stilleven van het kastje of iets anders dat ze koesteren. Een paar sloffen bijvoorbeeld. De foto’s zitten samen in het passe-partout als een soort dubbelportret. "Ik ben erg gefascineerd door wat mensen met hun leven doen. De één gaat er anders mee om dan de ander. Wat blijft er over aan het einde van het leven?" zegt de fotografe.

   Van deze reis komt er in 1993 een boekje uit in Russische stijl met een kaft van vergeeld karton, maar ook met prachtige dichtregels van onder anderen Pasternak. Een deel van de opbrengst van de verkoop van ‘Old faces of Moscow’ gaat nog altijd naar de tehuizen. Zo werkt ze vaker.

        Bulgarije

De expositie over de Russische ouderen hangt onder meer in Rotterdam. Die stad heeft Bourgas in Bulgarije als zusterstad en vraagt Schröder ook daar portretten te maken. Ook in tehuizen. Plaatsen waar het ‘uitschot’ van de maatschappij wordt weggestopt in grauwe slaapzaaltjes, zoals Schröder ze typeert. Niemand lijkt zich echt om de bewoners te bekommeren. Op de foto zitten ze vaak tussen een hele serie bedden op zaal. Een vrouw zit alleen te zijn in een veld beddenspreien met bloemetjes.

Schröders lievelingsfoto is die van een stel. Daarin schurkt een mongoloïde vrouw tegen haar vriend aan. Op zijn dikke buik strengelen ze hun handen ineen. Zijn broek staat half open en wordt bij elkaar gehouden door een aantal riemen die schuin over zijn gulp strak gespannen staan. De ogen van de vrouw zijn dicht, maar haar hele houding is innig zijn kant op gericht. Het is het enige moment waarop ze de ogen sloot, legt Schröder uit en ze wist het vast te leggen. "Ze zeiden dat ze gingen trouwen."

    Alles op de portretten is scherp, maar wat vooral opvalt is dat de mensen onder in het kader staan, waardoor er veel omgeving is te zien. Een afgebladderde muur bij voorbeeld. "Dit is een stilleven en een portret in één," legt Schröder uit. "Dat is het verschil met de foto’s uit Rusland."

    Ze kadert een opname zoals ze die wil afdrukken en vergroot foto’s niet uit. Ze maakt een opname dichterbij als ze iemand van dichtbij wil laten zien. En ze kiest ook bewust voor het laten zien van veel omgeving. Het is haar op de Kunstacademie geleerd. "Mijn docent heeft vijf jaar lang gezegd dat je alleen moet fotograferen wat je wilt afdrukken. Dat doe ik nog steeds. Ik haal zelden of nooit wat van een foto af." En ze heeft een ander heel belangrijk uitgangspunt: ze fotografeert altijd bij bestaand licht. "Ik ben een echte daglichtfotograaf", zegt ze. Soms maakt dat haar het werken erg ingewikkeld.

        Binding

    In 1994 fotografeert aanvaardt Schröder een opdracht van de provincie Brabant. Vijftig jaar na de bevrijding wil de provincie ‘Idealen’ van jongeren in beeld gebracht zien. Schröder maakt twintig portretten. De jongeren kiezen zelf waar ze gefotografeerd willen worden. Het levert bijvoorbeeld en balletdanser op in een bos, of een brandweervrouw op de ladder. Je kijkt haar van bovenaf zo in het gezicht. Schröder: "Als je fotografeert durf je alles".

    Schröder interviewt bovendien twintig ouderen met wie de jongeren een band hebben en werkt ze uit tot een bijpassend verhaal. "De interviews waren een heidens karwei, dat doe ik nooit meer." Bij het portret van Erik, een minderbroeder franciscaan, leest Schröder het verhaal van zijn oma. De vrouw heeft haar idealen gehouden ondanks een moeilijk leven met een dominante man die bovendien kiest voor extreem-rechts. De vrouw is vrij en tevreden en ziet deze houding terug in haar fel tegen discriminatie gekante kleinzoon. "Wat me heel erg bezig houdt, is wat voor keuzes mensen in het leven maken," zegt Schröder, "In dit project werd dit heel duidelijk."

    Caroline Schröder is zelf ook bezig met keuzes: "Soms vraag ik me wel eens af, ben ik fotografe? Ik hou er zo van om met ze te kletsen. Maar alleen als fotografe kan ik zo dichtbij een mens komen zonder een woord te zeggen. Je komt tot vlak op de huid," legt ze uit terwijl ze met een denkbeeldig toestel voor haar gezicht vlak voor iemands neus gaat staan. Die schrikt niet eens. Dan moet het wel goed zitten met de uitstraling van de fotografe.

        Pubers

    Voor de gemeente Amsterdam fotografeert Schröder een serie pubers die ze laat poseren voor een witte achtergrond. Het is een nieuw aspect in haar fotografie waarbij het model nog centraler komt te staan. De foto’s zijn heel direct: eerst is er een close up van het gezicht, daarna een halftotaal van het snel groeiende lijf. Sommige pubers zien er oud uit. Ze zijn gevlucht uit oorlogsgebied en tenslotte op een Amsterdamse school terechtgekomen. Anderen komen recht van een Montessori-school en hebben nog iets kinderlijks. Je ziet direct de verschillen en dat komt volgens Schröder door de witte achtergrond. "Zo spannend," zegt ze nog eens.

    De fotografe is naast haar normale werk voor tijdschriften en kranten bezig aan een nieuw project. In de gemeente Amersfoort zoekt ze naar vrijwilligers voor een portret. Mensen die ervoor kiezen om dertig jaar lang de middenstip op het veld van hun voetbalclub wit te verven bijvoorbeeld. De portretten van deze ‘Ode aan de dienstbaren’ wil ze op billboard-formaat afdrukken en in de wijk zetten waar deze mensen vandaan komen. Caroline Schröder wil iets terugdoen voor de mensen die ze zelf zo bewondert.

    Caroline Schröder bezocht de Fotoclub op donderdag 28 januari 1999

    Fotolink: project A73